Wielcy Malarze
Tadeusz Kantor
– artysta totalny, wybitny i ponadczasowy
WIZJONER
REŻYSER I TWÓRCA HAPPENINGÓW
WYNALAZCA AMBALAŻU
Tadeusz Kantor
(1915-1990)
Uważany jest za najwybitniejszego artystę w Polsce XX w. Był twórcą natchnionym, który sprawy sztuki traktował śmiertelnie poważnie. W latach PRL-u był naszym łącznikiem ze światem – jak emisariusz jeździł przez żelazną kurtynę, podtrzymując więź polskiej awangardy z Europą. Potrafił robić malarstwo ze wszystkiego. Zaczynał od sztuki elitarnej – pod koniec życia docierał do ludzi na całym świecie. Światową sławę zyskał jako człowiek teatru, ale nawet na scenie pozostał malarzem, który myśli obrazami, a zamiast farb używa aktorów i rekwizytów. Był wszechstronny, rozdzielanie jego dzieła na poszczególne „dyscypliny” jest ryzykowne. Malarstwo, któremu był wierny całe życie, jest jednym z kluczy do zrozumienia artystycznego testamentu. Tadeusz Kantor nie daje nam spokoju, wciąż przykuwa uwagę, zmusza do refleksji.
APOSTOŁ NOWOCZESNOŚCI
SCENOGRAF
Tadeusz Kantor
1915
16 kwietnia na plebani w Wielopolu urodził się Tadeusz Kantor, syn Mariana i Marii z Bergerów. Ojciec nie wrócił po wojnie do rodziny i został dla artysty postacią mityczną, bohaterem jego spektakli
1925
rozpoczął naukę w gimnazjum w Tarnowie i już wtedy interesował się sztuką. Jako 13-letni chłopiec zachwycał się „Pochodniami Nerona” Siemiradzkiego (1843-1902), Malczewskim (1854-1929) i Wyspiańskim (1869-1907), marząc o namalowaniu obrazu, „który by się ruszał”
1933
zdał egzamin maturalny w I Gimnazjum w Tarnowie
1934-39
studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie początkowo miał „same dostateczne” i dopiero w pracowni Karola Frycza (1877-1963), zaczął „robić coś na swoją odpowiedzialność” i zaangażował się w Efemeryczny Teatr Marionetek
1943
premiera „Balladyny” w konspiracyjnym Teatrze Niezależnym. W czasie okupacji był charyzmatycznym przywódcą „Grupy Krakowskiej”, zrzeszając wokół siebie takich artystów jak: Jerzy Nowosielski, Tadeusz Brzozowski, Janina Kraupe, Mieczysław Porębski.
1945-1961
żoną Tadeusza Kantora była Ewa Jurkiewicz
1949
z Grupą Młodych Plastyków zorganizował I Wystawę Sztuki Nowoczesnej, która była ostatnią manifestacją nowoczesności przed okresem socrealizmu. Tadeusz Kantor został też zwolniony z pracy na uczelni
1950-1955
pierwszą połowę lat 50. Tadeusz Kantor przetrwał projektując scenografie i kostiumy do zawodowych teatrów – był bardzo ceniony za swoje projekty
1955
założył wspólnie z Marią Jaremą Teatr Cricot 2, pierwszą premierą grupy (1956) była „Mątwa” według Stanisława Ignacego Witkiewicza.
Pomnik krzesła w Hucisku, z cyklu „Pomników niemożliwych” Tadeusza Kantora. Autor zdjęcia Michał Sapeta. Wikipedia
1957
został pierwszym prezesem Grupy Krakowskiej
1961
Tadeusz Kantor ożenił się 10 kwietnia z Marią Stangret
1965
siedmiomiesięczny pobyt w USA. Jako artysta awangardowy, Tadeusz Kantor miał potrzebę „bycia na bieżąco”, jeździł do Ameryki, do Paryża, przywoził reprodukcje i najnowsze recepty na sztukę. To on pierwszy przywiózł do Polski informel, konceptualizm, happening.
1975
premiera „Umarłej Klasy” w Krzysztoforach – spektaklu, który wstrząśnie całym światem
1978
otrzymał Prix Rembrandt Fundacji Goethego za malarstwo
1980
premiera spektaklu „Wielopole, Wielopole” we Florencji. Lata 80. to wielkie światowe tournée teatru Cricot 2
1990
Tadeusz Kantor zmarł nagle 8 grudnia nad ranem, kilka godzin po próbie do spektaklu „Dziś są moje urodziny”. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim. Ostatnie przedstawienie – z symboliczną sceną pogrzebu artysty – miało premierę w styczniu 1991 we Francji, już bez Kantora. Nad jego grobem – Jerzy Nowosielski, przyjaciel z Grupy Krakowskiej powiedział, że dla polskiej sztuki śmierć Tadeusza Kantor była symbolicznym zamknięciem XX w.
Ciekawostki:
to cyrk
Największym dziełem Tadeusza Kantora jest teatr Cricot 2, założony w 1955. Nazwa Cricot – nawiązująca do przedwojennego teatru Józefa Jaremy – jest francuskobrzmiącym anagramem zwrotu „to cyrk”.
Ramamaganga
Wystawa w sieni „Krzysztoforów” obrazów w nurcie informelu, zwanego też taszyzmem, okazała się szokiem dla konserwatywnej publiczności. „Po wypiciu pół litra widzę to samo” – dociekliwy dziennikarz zanotował drwiącą opinię widza, ale Tadeusz Kantor, nie tracąc humoru i pewności siebie, na pytanie: <