Wielcy Malarze
Andrzej Wróblewski
– patron artystów zbuntowanych
MALARZ PROTESTU
POSTAĆ KULTOWA
MALARSTWO SOCREALISTYCZNE
FILMOWOŚĆ OBRAZU
Andrzej Wróblewski (1927-1957)
Andrzej Wróblewski
1927
15 czerwca w Wilnie przyszedł na świat Andrzej Wróblewski, syn Krystyny (uzdolniona graficzka) i Bronisława (profesor prawa na Uniwersytecie im. Stefana Batorego w Wilnie, gdzie 4-krotnie sprawował funkcję rektora). Dom Wróblewskich był miejscem spotkań artystów wileńskich. Andrzej Wróblewski, pod okiem matki, podjął pierwsze rysunkowe próby. W ilustracjach do historycznych powieści Gąsiorowskiego i do „Ogniem i mieczem” pojawiły się konie, ułani, Kozacy. W dowód uznania, przyjaciel domu Wojciech Kossak (1856-1942) obdarował małego artystę własnym rysunkiem głowy konia.
1941
26 sierpnia, w czasie brutalnej rewizji Gestapo w domu Wróblewskich, ojciec Andrzeja umiera na zawał serca na oczach 14-letniego syna. To tragiczne przeżycie naznaczyło go na całe życie i zaważyło na późniejszej twórczości
1945
w grupie repatriantów z Wilna, razem z matką i starszym bratem Andrzej Wróblewski przyjechał wiosną do Krakowa, w lipcu zdał maturę, a na jesieni rozpoczął studia na Wydziale Malarskim w Akademii Sztuk Pięknych i jednocześnie uczęszczał na historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim
1947
półroczny pobyt w Holandii, podróż po Europie
1948
dyplom historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim, jego praca pt. „Początki krajobrazu w sztuce niderlandzkiej XV-XVII wieku” została oceniona bardzo wysoko, jednak Andrzej Wróblewski nie zdecydował się na karierę naukową. Z ciekawością obserwował grupę starszych kolegów, skupionych wokół Tadeusza Kantora (1915-1990) i z zapałem włączył się do przygotowań I Wystawy Sztuki Nowoczesnej
Andrzej Wróblewski, „Szofer niebieski”, 1948 / „Likwidacja getta”, 1949, olej na płótnie, kolekcja prywatna, źródło: https://culture.pl/
1949
namalował „Rozstrzelania”
1950
podjął pracę jako asystent na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych
1950-1953
to najgorszy mroczny okres w twórczości i życiu malarza. Zdążył się skłócić niemal z całym środowiskiem: „nowocześni” z kręgu Kantora uznawali go za zdrajcę, profesorowie za drapieżnego, prymitywnego doktrynera.
1953
Andrzej Wróblewski ożenił się z poznaną na wakacjach Teresą Reutt, absolwentką filozofii i filologii klasycznej. Ta nieprzeciętna kobieta o silnej osobowości miała na niego ogromny wpływ. Wkrótce mieli trójkę dzieci (syna i dwie bliźniaczki).
1956
podróż do Jugosławii stała się dla Andrzeja Wróblewskiego dużym wydarzeniem, jeszcze raz odkrył tam sztukę prymitywną, ludową, był również pod wrażeniem oryginalnej rzeźby serbskich nagrobków. Po powrocie do kraju wydawał się pełen energii, jakby od nowa odzyskał wiarę w siebie. W tym też roku namalował „Ukrzesłowienia”, a jego pierwsza wystawa indywidualna miała miejsce w warszawskim Salonie „Po prostu”. Zorganizował ją przyjaciel artysty, Andrzej Wajda, stojący wówczas na progu międzynarodowej kariery filmowej
1957
wiosną Andrzej Wróblewski wyjeżdża na wycieczkę w Tatry. 23 marca leśnicy znaleźli jego ciało przy drodze do Morskiego Oka. Bezpośrednią przyczyną śmierci był prawdopodobnie atak epilepsji. Tragiczna śmierć Andrzeja Wróblewskiego przyczyniła się do wzrostu legendy Wróblewskiego – samotnego, zbuntowanego artysty.
Ciekawostki:
Druga strona obrazu
Andrzej Wróblewski często malował obrazy dwustronnie, z oszczędności. Np. na odwrocie „Nieba” widnieje błękitny, realistyczny tramwaj.
„Treść uczuciowa rewolucji”
Obraz Andrzeja Wróblewskiego „Treść uczuciowa rewolucji” został wybrany przez Kantora i powieszony nad wejściem na ekspozycję. Według świadków miał być przekazicielem idei I Wystawy Sztuki Nowoczesnej.
Szofer po prawej stronie
W obrazie „Szofer niebieski” fotel szofera znajduje się po prawej stronie, co dawało do myślenia interpretatorom. Jednak tu akurat Andrzej Wróblewski był realistą. Po wojnie w Polsce jeździło dużo angielskich samochodów z demobilu, gdzie kierownica była umieszczona z prawej strony.
Myszy
„Rozstrzelanie poznańskie” było malowane na Festiwal Szkół Artystycznych w Poznaniu. Obraz się nie spodobał, a nawet stał się obiektem agresji – ktoś pociął nożem postać żydowskiej staruszki. Zniszczone płótno przeleżało 45 lat zrolowane w piwnicy, zawilgocone i nadgryzione przez myszy. Odnaleźli je pracownicy Galerii Zderzak, zlecili konserwację i udostępnili publiczności.
Wajda
Andrzej Wajda, który nazywał Andrzeja Wróblewskiego swoim duchowym przywódcą, pokazywał jego obrazy w wielu swoich filmach: „Rozstrzelanie” w „Miłości dwudziestolatków” (1962), „Obraz na temat okropności wojennych” w „Lotnej” (1959), a w filmie „Wszystko na sprzedaż” (1968) główny bohater zwiedza całą wystawę Wróblewskiego. Nazwisko artysty jednak z ekranu nie pada, a jedynie towarzysząca bohaterowi żona komentuje: „Widziałam te obrazy. Takie okrutne”. Można powiedzieć, że międzynarodowa, choć jeszcze niesygnowana obecność Andrzeja Wróblewskiego zaczyna się właśnie w tym momencie – na ekranach sal kinowych prestiżowych festiwali filmowych, na które zapraszano filmy Andrzeja Wajdy.
Film
Film krótkometrażowy o Andrzeju Wróblewskim „Otwarcie i zamknięcie oczu” zrealizował w 1957 Konrad Nałęcki (reżyser wielu filmów o sztuce i twórca kultowego serialu „Czterej pancerni i pies”). „Wiersze i tytuł wybraliśmy wspólnie z Tadeuszem. (…) Znane mi było pokrewieństwo poezji Różewicza i malarstwa Andrzeja – postanowiłem je połączyć. Ale dopiero na ekranie sam zobaczyłem tę przedziwną zgodność i tożsamość treści” – Konrad Nałęcki na konferencji w Rogalinie w 1967 r.
